Đền Lê Xá – Di tích lịch sử, kiến trúc quốc gia

Tại đền, nhân dân còn phối thờ hai vị tướng Thiên Bồng, Phù Lưu cùng ba người con gái của Bà (Nàng Cả, Nàng Dì, Nàng Chút). Các vị đã một lòng phò tá triều Ngô, chiến đấu chống lại Thập đạo sứ quân. Khi tình thế không thể chống cự, các tướng đã tuẫn tiết để giữ trọn khí tiết và lòng trung nghĩa. Trải qua nhiều triều đại, các vị thần được ban phong mỹ tự, khẳng định công lao và đức hạnh.
 

Không chỉ là nơi thờ tự, Đền Lê Xá còn gắn liền với nhiều sự kiện lịch sử quan trọng của địa phương trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Đây từng là nơi cán bộ cách mạng hoạt động, tổ chức tuyên truyền, xây dựng cơ sở, mở lớp bình dân học vụ. Năm 1946, tại đền đã diễn ra cuộc họp bầu Ủy ban kháng chiến hành chính, đồng thời cũng là địa điểm sơ tán của Trường Đại học Sư phạm I.
 

Về kiến trúc, đền Lê Xá được xây dựng từ khá sớm với quy mô bề thế. Công trình chính có kết cấu kiểu chữ “Nhị” cùng hai dãy giải vũ. Tòa Tiền tế gồm 5 gian 2 chái, chạm khắc tinh xảo với kết cấu chồng rường giá chiêng và chồng rường đấu sen. Hậu cung gồm 3 gian, mang đậm phong cách kiến trúc thời Nguyễn, hài hòa trong không gian cảnh quan thoáng đãng.

Tại di tích hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị như: cuốn thần tích, 3 bức đại tự cổ, ngai thờ, tượng Bà Tây Cung Hoàng hậu... Đây là những minh chứng sống động, góp phần làm phong phú thêm giá trị lịch sử và văn hóa của ngôi đền.

Với những giá trị đặc biệt, ngày 30/12/1991, Đền Lê Xá đã được Bộ Văn hóa – Thông tin và Thể thao (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng Di tích Lịch sử và Kiến trúc cấp Quốc gia theo Quyết định số 2309/QĐ.
 

Đền Lê Xá ngày nay không chỉ là điểm đến tâm linh của nhân dân mà còn là nơi lưu giữ, tôn vinh truyền thống yêu nước, trung hiếu và tinh thần bất khuất của cha ông. Đây thực sự là một “địa chỉ đỏ” trong hành trình tìm hiểu lịch sử và khám phá văn hóa Hưng Yên.