Lễ hội truyền thống đền thờ Lưỡng Quốc Trạng Nguyên Tống Trân

Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa đền Tống Trân đã được Bộ Văn hóa Thông tin và Thể thao (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng là “ Di tích Lịch sử” cấp Quốc gia theo quyết định số 2387/QĐ ngày 30/12/1991.

Đền Tống Trân – Nơi diễn ra lễ hội

 Hằng năm, từ ngày mùng 8 đến ngày 16 tháng 4 âm lịch, lễ hội đền Tống Trân được tổ chức để kỷ niệm ngày sinh của Ngài. Thành thông lệ, ngày mồng 8 tháng 4, Ban tổ chức lễ hội đền Tống Trân tổ chức làm lễ cáo yết; ngày mồng 9, tổ chức rước kiệu từ đền Tống Trân sang đền Phượng Hoàng; ngày mồng 10 tháng 4, tổ chức rước nước và rước nghiên bút. Đây là phần đặc sắc nhất, tạo sự khác biệt của lễ hội đền Tống Trân với các lễ hội khác. Sáng sớm ngày mùng 10, đoàn rước khởi hành. Mở đầu cho đoàn rước là đội cờ (gồm có cờ Tổ quốc và cờ thần), tiếp đến là nghi trượng tượng trưng cho sự oai linh của Lưỡng quốc Trạng nguyên Tống Trân. Tiếp sau nghi trượng là phường bát âm (gồm có 8 nhạc cụ: Trống cái, thanh la, nạo bạt, kèn, bộ nhạc dây, sáo, mõ, phách), nhang án tiền, kiệu chóe nước (trên đặt sách, bút) ngựa đỏ, kiệu Tống Trân. Phía sau là các cụ hai giới cùng dân làng và du khách thập phương tham gia rước nước.

Đoàn rước trong lễ hội đền Tống Trân

Khi tới chùa Gầm, đoàn rước dừng chân nghỉ để chỉnh trang lại y phục và đội hình rước, sau đó tiến ra bờ sông thực hiện nghi thức lấy nước. Ra đến sông Luộc các nghi trượng, kiệu Tống Trân được  để trên bờ, chỉ có kiệu chóe nước, bát bửu, đội cờ được mang xuống thuyền. Lúc này, dưới sông ban tổ chức đã chuẩn bị sẵn một chiếc thuyền lớn cùng năm chiếc đò nhỏ phục vụ đám rước. Thuyền thứ nhất người ta sắp xếp cho nhà sư, kiệu đựng chóe nước, các cụ cao tuổi trong làng, lãnh đạo chính quyền và lễ vật dâng cúng thủy thần (Hà bá), các thuyền còn lại trở những giai kiệu. Khi đến khu vực ngã ba Nông (theo tương truyền là nơi Trạng nguyên cầm quản bút ném xuống sông, ngày nay nổi lên một cồn cát có hình con cá bơn, cũng được coi là hình chiếc nghiên bút) thì dừng lại làm lễ cúng thủy thần. Lễ vật dâng cúng thủy thần là vàng, hương, trầu, rượu, gạo, muối và hoa quả. Sau nghi thức tế thủy thần và bài kinh xin nước, người ta thả vàng mã và hoa quả, lễ vật xuống sông, sau đó thực hiện nghi thức lấy nước. Vị trí lấy nước được thả một vòng hoa, những người thực hiện lấy nước phải múc trong vòng tròn của vòng hoa ấy. Nước được múc đầu tiên từ đầu nguồn rồi xuống cuối nguồn và ngược lên đầu nguồn (đầu con bơn) lần lượt 3 lần. Nước trước khi được đưa vào trong chóe, người ta tiến hành múc nước vào một chiếc lọ lộc bình sau đó đổ vào trong chóe. Khi mở nắp chóe người ta phải phủ lên một tấm vải điều rồi mới đổ nước qua lần vải điều đổ vào trong chóe, múc ½ chóe. Người thực hiện nghi lễ lấy nước đầu tiên là Thầy pháp múc ba gáo, tiếp đến là một cụ già nam múc một gáo, đại diện chính quyền địa phương múc một gáo và đại diện dân làng múc một gáo đỏ vào chóe nước. Trong khi các thuyền đang thực hiện nghi thức múc nước, ở đoạn sông đó mà có các thuyền đi qua đều phải dừng lại, mọi người bái vọng về phái đoàn thuyền đang làm nghi lễ lấy nước. Sau khi lấy nước xong đoàn rước lại tiếp tục theo cung đường cũ quay trở về đền Tống Trân làm lễ mộc dục.

Nghi thức lấy nước trong lễ hội đền Tống Trân

Các ngày 11,12,13 tháng 4, Ban tổ chức và nhà đền tiếp đón các đoàn khách cùng đội tế của các địa phương khác; các gia đình và dòng họ trong làng tự sắm lễ để dâng thánh. Sang ngày 14 thì tổ chức khai mạc lễ hội và rước quần thần. Các kiệu rước được trang hoàng lộng lẫy, uy nghi tiến hành rước vùng quanh làng. Buổi sáng ngày 16 tháng 4, tiến hành làm lễ tạ khóa.

Cùng với những phần lễ đặc sắc thì phần hội cũng được tổ chức các trò chơi dân gian như: chọi gà, bóng đá, bóng chuyền, thi nấu cơm; buổi tối có tổ chức hát trống quân đối đáp giữa các xóm trong làng, diễn lại tích chèo cổ Tống Trân - Cúc Hoa…

Với những giá trị còn lưu giữ, ngày 03/02/2021, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Quyết định số 65/QĐ-BVHTT đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia Lễ hội truyền thống Lễ hội Tống Trân, xã Tống Trân, huyện Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên.

Người thực hiện: Trần Hoa